Postawa dziecka zmienia się wraz z jego rozwojem. Nie każda widoczna różnica oznacza wadę wymagającą leczenia. Na sposób, w jaki dziecko siedzi, stoi i chodzi, wpływają między innymi rozwój układu ruchu, napięcie mięśniowe, codzienne nawyki, poziom aktywności oraz sposób organizacji zabawy i nauki.

Wady postawy nie zawsze są związane z „garbieniem się”. Mogą dotyczyć różnych części ciała – kręgosłupa, miednicy, klatki piersiowej, kolan lub stóp. Czasami są widoczne głównie w wyglądzie sylwetki, a czasami wpływają również na sposób poruszania się, równowagę, zakres ruchu lub komfort podczas codziennych aktywności.

Co możesz zauważyć?

Do najczęściej obserwowanych problemów należą między innymi:

plecy okrągłe – nadmierne zaokrąglenie górnej części pleców, często widoczne jako wysunięcie głowy i barków do przodu. Dziecko może mieć trudność z utrzymaniem wyprostowanej pozycji, szybciej męczyć się podczas siedzenia lub przyjmować pozycję z mocno zaokrąglonymi plecami;
plecy wklęsłe – zwiększone wygięcie odcinka lędźwiowego, często połączone z ustawieniem miednicy w przodopochyleniu (charakterystycznego wypięcia brzucha oraz pośladków). Może to wpływać na sposób stania, chodzenia i wykonywania ćwiczeń, a u niektórych dzieci powodować napięcie lub dyskomfort w okolicy dolnej części pleców;
plecy płaskie – zmniejszenie naturalnych krzywizn kręgosłupa. Sylwetka może wyglądać na mniej elastyczną, a dziecko może mieć trudność z utrzymaniem prawidłowej pozycji podczas ruchu lub dłuższego siedzenia;
skolioza – boczne skrzywienie kręgosłupa, któremu może towarzyszyć asymetria barków, łopatek, talii lub ustawienia miednicy. Nie zawsze jest widoczna jako wyraźne „skrzywienie pleców” – czasami rodzic zauważa jedynie, że jedna łopatka bardziej odstaje albo ubrania układają się nierówno;
stopy płasko-koślawe – obniżenie łuku stopy i tendencja do ustawiania pięty do wewnątrz. Może to wpływać na ustawienie kolan, bioder i miednicy, a także na sposób chodzenia, biegania lub utrzymywania równowagi. Dziecko może odczuwać szybszą męczliwość i ból bądź dyskomfort przy aktywności fizycznej. Zaniedbane mogą prowadzić do powstawania wtórnych wad postawy.
kolana koślawe lub szpotawe – zmiana ustawienia kolan (odpowiednio: skierowane do wewnątrz i na zewnątrz osi) i osi kończyn dolnych. Może być widoczna podczas stania, chodzenia lub biegania. U części dzieci ustawienie kolan zmienia się wraz z wiekiem i rozwojem, dlatego ważna jest ocena całej sylwetki, a nie tylko samego kolana;
klatka piersiowa lejkowata lub kurza – widoczna zmiana kształtu przedniej części klatki piersiowej (odpowiednio: wklęśnięta, uwypuklona) . U niektórych dzieci może wpływać na sposób oddychania, ustawienie barków i pracę górnej części tułowia, może, ale nie zawsze powoduje dolegliwości bólowe czy dyskomfort.

Niektóre z tych cech mogą być elementem prawidłowego rozwoju, szczególnie u młodszych dzieci. Na przykład ustawienie stóp i kolan może zmieniać się wraz z wiekiem. Niepokój powinny budzić przede wszystkim wyraźne, nasilające się lub jednostronne zmiany, ból, ograniczenie ruchu albo trudności w wykonywaniu codziennych aktywności.

Wada postawy nie zawsze oznacza, że dziecko po prostu „źle siedzi” lub „się garbi”. Na jej powstawanie mogą wpływać między innymi obniżone lub podwyższone napięcie mięśniowe, ograniczona ruchomość, słabsza stabilizacja, asymetria ruchu, przebyte urazy, sposób chodzenia, codzienne nawyki oraz zbyt mała lub bardzo duża ilość aktywności. Problemy z postawą często nie występują pojedynczo. Dlatego warto patrzeć na dziecko jako na całość, a nie tylko na jeden element sylwetki.

Kiedy warto szukać pomocy?

Warto skonsultować dziecko, jeśli zauważasz:

asymetrię barków, łopatek, talii lub miednicy,
wyraźną zmianę ustawienia kręgosłupa, kolan lub stóp,
częste przyjmowanie nietypowych pozycji podczas siedzenia,
trudność z utrzymaniem wyprostowanej pozycji,
częste wiercenie się lub zmianę pozycji z powodu dyskomfortu,
ból podczas ruchu, siedzenia, chodzenia lub aktywności sportowej,
pogorszenie koordynacji, równowagi albo swobody ruchu.

Szczególną uwagę warto zwrócić na okresy szybkiego wzrostu. Sylwetka dziecka może wtedy zmieniać się bardzo szybko, dlatego warto ją regularnie obserwować, nawet jeśli wcześniej nie było widocznych nieprawidłowości.

Jak możemy pomóc?

Możemy ocenić postawę, sposób poruszania się oraz funkcjonowanie całego układu ruchu. Sprawdzimy między innymi ruchomość, stabilność, napięcie mięśniowe, ustawienie poszczególnych części ciała i sposób wykonywania podstawowych ruchów.

Na tej podstawie możemy wskazać, czy dziecko wymaga dalszej diagnostyki, ćwiczeń lub pracy nad określonymi obszarami. Celem nie zawsze jest „wyprostowanie sylwetki”, ale przede wszystkim poprawa swobody ruchu, kontroli ciała i komfortu podczas codziennych aktywności.